Doorkijkjes

Doorkijkjes

Doorkijkjes

Rotterdam wordt op vele manieren beschreven. Klassieke voorbeelden zijn werkstad, hoogbouwstad, sportstad en festivalstad. Het zijn beschrijvingen gebaseerd op clichés en waarheden.

Tijdens mijn veelvuldige fietstochten heb ik de stad ook op een andere manier leren kennen en wel als de stad van de doorkijkjes. “Doorkijkjes” is een wat magere omschrijving van wat ik eigenlijk bedoel. Ik bedoel eigenlijk meer een doorkijkje waarmee men in één blik het verleden en het heden, het oude en het nieuwe kan vangen.

Steden die niet zo aan verandering onderhevig zijn als Rotterdam hebben een ander blikveld. Oude steden bezitten vaak prachtige doorkijkjes waarbij de horizon in het verlengde ligt van wat er op de voorgrond wordt waargenomen. Een kanaal of een gracht omzoomd door mooie oude panden strekt zich voor ons uit, niet gestoord door afwijkende bouwstijlen en/of volumes. Een harmonieuze invulling van het vlak van op elkaar afgestelde elementen. Het zijn vleesgeworden Oude Meesters die onze hoornvliezen strelen en er is niks mis mee.

Niks echter van dit in Rotterdam. Na het bombardement restte een grote, kale vlakte van wat eens het centrum was. Het aantal in het oog springende oude panden die het bombardement hadden overleefd waren op nog geen twee handen te tellen. Tientallen jaren lang was de horizon een kale vlakte met af en toe op de achtergrond een nieuw gebouwd pand. Langzamerhand begon er iets van een Central Business District te ontstaan en kreeg de horizon enige vorm. Een horizon die echter immer werd bekeken vanaf de rand of in het eens historische centrum, met als gevolg een vrij eenzijdige blik.

Rotterdam wordt terecht geassocieerd met termen als moderne stad en nieuwbouwstad. Toch doet dit geen recht aan het totale beeld van het centrum en de wijken er omheen. Doordat de focus altijd op het centrum is geweest hebben de wijken daar omheen niet de aandacht gekregen die ze eigenlijk wel verdienen. In de jaren zeventig waren er plannen om een groot deel van het Oude Westen te slopen. We mogen God op de knietjes danken dat daadkrachtige en betrokken bewoners zich sterk hebben gemaakt vóór renovatie en tégen sloop en nog een en ander hebben kunnen behoeden voor afbraak. In feite zijn zij één van de pioniers geweest die ervoor hebben gezorgd dat Rotterdam zoveel mooie horizonnen heeft naast de alom bekende plaatjes.

In het kielzog van de modernisering van de binnenstad is de herwaardering ontstaan van de geschiedenis van Rotterdam. Hoe tegenstrijdig het ook klinkt, maar hoe meer er naar de toekomst wordt gekeken des te meer het verleden wordt gewaardeerd. Ik meen me te herinneren dat de animo voor het verleden in de jaren tachtig bijvoorbeeld minder groot was dan nu. Dat is niet verwonderlijk, aangezien alles was gericht op de toekomst en bouwen prioriteit nummer één had. Tijd heelt echter veel wonden en ook in Rotterdam zijn veel wonden geheeld.

Ergens eind jaren tachtig, begin jaren negentig eigende Rotterdam zich een nieuwe identiteit toe, die van hoogbouwstad. De binnenstad werd voller en hoger bebouwd maar de spaarzame overblijfselen van de vooroorlogse stad werden gekoesterde symbolen van hoe het eens was geweest. In het kielzog van dit proces profiteerden de vooroorlogse wijken om het centrum heen. De wijken kregen een opknapbeurt ,kwamen in de belangstelling en werden aantrekkelijke gebieden om te wonen. Dit proces is nog steeds gaande.

Rotterdam heeft een wandeling langs de brandgrens. Het is interessant om deze wandeling eens te lopen maar dan een meter of vijfhonderd verder van de brandgrens verwijderd. Je loopt dan middels een grote ovaal om het centrum heen dwars door de oude wijken. Dit levert geweldige doorkijkjes op, er zijn er gewoon teveel om op te noemen. Dwars door de vooroorlogse wijken kijkend zie je het moderne Rotterdam met de hoogbouw opdoemen. Een groter contrast is haast niet denkbaar en er zijn denk ik niet veel stadswandelingen in Nederland die je dit soort beelden voorschotelen.

Ik heb er een paar op een rij gezet. Het is zeker de moeite waard er eens langs te lopen en de stad op deze manier te bekijken.

Poortgebouw – Stieltjesstraat. Als je voor het Poortgebouw staat en richting het westen kijkt, dan heb je in één blik het Poortgebouw, bulkend van de geschiedenis, met op de achtergrond de moderne strakke Maastoren en de Erasmusbrug.

Deliplein - Katendrecht. Een beter voorbeeld kan haast niet. Het plein en de panden eromheen zijn prachtig opgeknapt met behoud van het vooroorlogse karakter. Niet ver achter het plein zie je de torens van de Wilhelminapier de lucht in gaan.

Pretorialaan – Afrikaanderwijk. Als je op de Pretorialaan staat dan doemt midden in beeld, bij het verdwijnpunt De Rotterdam van REM Koolhaas op.

Spoorsingel. Daar waar de Spoorsingel de Walenburgerweg raakt. Een blik naar het centrum vult zich met de statige Spoorsingel, de achterkant van het moderne Centraal Station en het glas en staal van de Delftse Poort hoog boven het station.

West-Kruiskade, een beetje ten hoogte van de Drievriendenstraat en de Anna Paulownastraat. Het Oude Westen doemt voor je op en boven de wijk heft zich First Rotterdam.

Het Scheepvaarkwartier. De statigste wijk van Rotterdam op de voorgrond tegen een decor van de Erasmusbrug en de Wilhelminapier.